Tag: vechtscheiding

Mijn ex is een narcist

17 oktober 2017 familierecht, Hedy Bollen Reacties uitgeschakeld voor Mijn ex is een narcist

Mijn ex is een narcist

Als sprake is van een vechtscheiding, claimt de ene partij vaak dat de ander psychisch niet spoort. En vice versa. Gezien de hevigheid van de strijd is dat niet vreemd. Wel opmerkelijk is dat de kwalificatie narcisme daarbij zo vaak voorkomt.

Een veelgehoorde uitspraak: ‘Mijn ex is echte narcist.’

Ik ben me gaandeweg gaan afvragen: hoe komt het dat we de term narcisme pakweg twintig jaar geleden nauwelijks hoorden, terwijl die nu gemeengoed lijkt geworden? Met als startvraag natuurlijk: wat is narcisme nou eigenlijk precies?

Als je googelt op narcisme krijg je een eindeloze lijst met zoekresultaten: hoe herken je een narcist, omgaan met een narcist, de 21 kenmerken van narcisme, scheiden van een narcist, en natuurlijk ‘narcisme: doe de test’. Nota bene de Amerikaanse president kreeg – zij het op afstand – de diagnose ‘kwaadaardig narcisme’.

Narcisme is hot, zoveel is zeker.

Wat is narcisme?

De psychologie heeft hier wel een verklaring voor. Verhelderend is het verhaal van dr. Sander Thomaes, docent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Utrecht. Thomaes doet al jaren onderzoek naar narcisme. Hij vertelt wat narcisme is en verklaart waarom wij, in de Westerse samenleving, de laatste decennia massaal narcistischer zijn geworden.

Het verhaal van Thomaes begint met een vraag: welk woord leren kinderen van nu als eerste wanneer ze naar school gaan? Het antwoord  is: ik. Terwijl vroeger alles begon met aap, noot, mies.

Narcisme is – samengevat – het hebben van een opblazen zelfbeeld, het idee uniek te zijn en uit te steken boven de rest. De narcistische mens wil constant waardering en applaus. En heeft weinig empathie voor anderen.

Narcisme is er in allerlei gradaties. Veel mensen hebben ergens wel een narcistisch trekje. Aan de andere kant van het spectrum staat de narcistische persoonlijkheidsstoornis: de narcistische trekken zijn dan zo dominant aanwezig dat iemand niet normaal kan functioneren en telkens problemen heeft met relaties, werk en sociale contacten.

Individualisering als oorzaak

Narcisme zit voor een deel in iemands karakter. Maar omgeving en opvoeding spelen ook een belangrijke rol. Volgens Thomaes is het vooral de individualisering van de Westerse maatschappij die ons narcistischer heeft gemaakt. Het tijdperk I, me and myself.

Onderzoek toont dat ook aan. In de US hebben psychologen sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw vragenlijsten aan jonge mensen voorgelegd. Op de vraag ‘vindt u zich een belangrijk persoon?’ antwoordde twaalf procent in 1950 met ja. Nu is die score tachtig procent! In Nederland zijn de resultaten vergelijkbaar.

Onze focus op het ik, het individuele, kan leiden tot een opvoedstijl die ouderlijke overwaardering wordt genoemd. We zijn onze kinderen gaan beschouwen als uniek, bijzonder. En plaatsen hen daardoor op een voetstuk. Het gevolg is een heleboel potentiële narcistjes, een legioen prinsjes en prinsesjes die later moeite krijgen met het waarmaken van hun uniciteit.

Doorgeschoten individualisering

Narcisme is dus deels doorgeschoten individualisering. Een te dominante focus op zelfontplooiing en autonomie, terwijl traditionele instituties als kerk en gezin juist aan belang hebben ingeboet.

De individualisering leidde ook tot een sterke toename van het aantal echtscheidingen. Waarschijnlijk is het niet verwonderlijk dat juist conflictscheidingen regelmatig leiden tot verwijten (soms over en weer) van narcistisch gedrag. De onderliggende emotie is dat de partners elkaar volledig zijn kwijt geraakt. Men voelt zich niet gezien, niet gehoord, en is ervan overtuigd dat de ander met maar één ding bezig is: zichzelf.

Balans

Aristoteles zei het al: de deugd is het midden tussen twee extremen. Hoe mooi zou dat zijn, een balans vinden tussen ik en samen, tussen vrijheid en saamhorigheid. De tegenbeweging is natuurlijk allang aan de gang. Sinds de financiële crisis, is er een ‘participatiemaatschappij’. We hebben buurtapps, broodfondsen en rouwen hartstochtelijk collectief bij rampspoed.

Wat naadloos bij deze beweging past, is een trend die steeds zichtbaarder wordt: als mensen willen scheiden, gaan we ze eerst helpen om bij elkaar te blijven in plaats van meteen de scheidingsknoop door te hakken.

Samenleven is geven en nemen. In tijden van welvaart kun je zomaar een beetje vergeten hoe dat moet.


Bronnen:

De presentatie van dr. Sander Thomaes (Betweterfestival 2016, ‘Zijn er tegenwoordig meer narcistische mensen dan vroeger?) wordt aanboden op de website van Studium Generale van de Universiteit Utrecht, https://www.sg.uu.nl/videos/de-narcistische-mens

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/02/01/psychologen-trump-lijdt-aan-kwaadaardig-narcisme-6501160-a1544013

http://www.hpdetijd.nl/2015-03-12/zo-krijgt-u-een-narcistisch-kind/

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/10/07/scheiden-is-slecht-niet-alleen-voor-u-13347105-a1576331

Foto: schilderij van de Italiaanse kunstschilder Caravaggio, gemaakt tussen 1598 en 1599, 110 x 92 centimeter groot. Het toont Narcissus, een figuur uit de Griekse mythologie, die verliefd werd op zijn eigen spiegelbeeld.

 

Waarom haviken winnen

11 april 2017 familierecht, Hedy Bollen Reacties uitgeschakeld voor Waarom haviken winnen

Waarom haviken winnen: ingebouwde denkfouten

‘Waarom hebben haviken zoveel invloed? Het antwoord ligt wellicht verscholen in de menselijke geest. Mensen hebben tal van ingebouwde denkfouten, die bijna allemaal meer gericht zijn op conflict dan op concessies doen.’

Dit was de intro van een artikel uit 2009  van psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman en politicoloog Jonathan Renshon. De wetenschappers waren geschrokken van wat ze hadden ontdekt: dat ons denkpatroon, waar allerlei (voorspelbare) fouten in zitten, meer neigt naar conflict dan naar verzoening. Dat haviken vaak winnen van duiven.

In de psychologie wordt een voorspelbare denkfout bias genoemd. En daar hebben wij er nogal wat van.

Oorlog en echtelijke ruzie

Bijvoorbeeld: wij zijn geneigd allerlei kwade bedoelingen toe te dichten aan een tegenstander, terwijl we ons eigen minder prettige gedrag verklaren als een reactie op de ander. Het omgekeerde, dat ander ook weleens lelijk zou kunnen doen omdat wij lelijk doen, komt niet in ons op.

Het artikel van Kahneman c.s. gaat vooral over de macro-situatie waarin je deze bias akelig duidelijk ziet: oorlog! Met als pregnant voorbeeld de inval van US en Groot-Brittannië in Irak.  Maar deze bias speelt evenzogoed in micro-verband en wel … juist ja, bij echtelijke ruzies.

Rare vergelijking, de Irak-oorlog en een ruziënd echtpaar? Niet echt, als je kijkt naar wat er bij een complexe echtscheiding kan gebeuren. Mensen die vechtend scheiden belanden vaak in een vicieuze cirkel van actie-reactie. En raken het zicht op elkaar als mens soms volledig kwijt.

Eendimensionaal

Bij een vechtscheiding lopen we kans dat we de ander uiteindelijk alleen nog zien als die gestoorde vijand die uit is op onze ondergang. Er is geen keus, we moéten wel terugslaan. Dat die ander wellicht – net als wijzelf – pijn heeft en verdriet, dat zien we niet (meer). Dat elk verhaal minstens twee – zo niet tien – kanten heeft, zijn we kwijt. Iedereen die regelmatig met complexe scheidingen te maken heeft, weet hoe eendimensionaal het denken kan worden.

Maakbaar

Meest lastige vraag: hoe keer je dat om? Hoe kun je iemand voorzichtig een andere werkelijkheid laten zien? Hoe laat je iemand kijken naar wat wél kan (niet reageren, anders reageren, iets leuks gaan doen, een rondje hardlopen, een vraag stellen, relativeren) in plaats van wat niét kan (de ander veranderen)? De praktijk wijst uit: een soms haast onmogelijke opgave.

Maar als je bedenkt dat kunnen  (en dan vooral: niet kunnen) waarschijnlijk veel zwaarder weegt dan willen, is dat niet zo gek. Wij zijn niet zo maakbaar als we zouden wensen en ons gedrag laat zich niet zo eenvoudig sturen.

Egoïstische volwassene?

Het is de verdienste van Kahneman en vele andere wetenschappers dat we intussen iets weten over de werking van ons brein … een verre van perfecte computer en (gelukkig?) lastig te deprogrammeren.

Voor mij is een vechtscheidende ouder geen asociale, egoïstische volwassene die over de rug van zijn kinderen zijn eigen frustraties botviert. Het is een mens. Met een eigen aanleg en karakter, een scala aan ingebouwde denkfouten en soms een zware rugzak met ervaring.

Aandacht voor de benarde positie van kinderen is goed. Hard nodig ook. Maar inzicht in wat ouders – lees: mensen – beweegt net zo goed.

 

 

 

 

Hondenzaken

10 april 2017 Hedy Bollen Reacties uitgeschakeld voor Hondenzaken

Hondenzaken

Bij echtscheiding ruziën mensen het hardst om wat hen het meest dierbaar is. Vaak zijn dat de kinderen. Maar soms gaat het om dat andere, eigensoortige gezinslid. Inderdaad, de hond. En lopen de emoties zo hoog op dat partijen in de rechtszaal eindigen.

Een dier is geen ding

Tegenwoordig staat expliciet in de wet dat dieren geen dingen zijn, maar levende wezens met gevoel. Dat geeft de rechter ruimte om verder te kijken dan de regels die gelden voor eigendom en rekening te houden met het belang van het dier. Dat rechters daar heel verschillend mee omgaan, laten de volgende twee uitspraken zien.

Zaak 1: de hond Baron

Hoofdrolspeler: een jonge Duitse dog met de aansprekende naam Baron. Barons baasjes zijn gescheiden en in het scheidingsconvenant staat dat Baron wordt toebedeeld aan baasje A.

Maar baasje A wordt ziek en kan daardoor minder goed voor Baron zorgen; zeker is dat hij Baron op dat moment te koop aanbiedt op Marktplaats. Baasje B vindt dat maar niks en haalt Baron – zonder toestemming van baasje A – weg bij A. Baasje A accepteert dat niet en daagt B voor de Almelose kortgedingrechter. A eist Baron terug.

Koude kermis

Wie verwacht dat de rechter kijkt naar wat het beste voor de hond zou zijn, komt van een koude kermis thuis. Deze rechter toetst louter zakelijk: wie is eigenaar (baasje A), zijn er later andere afspraken gemaakt (nee), heeft A soms afstand gedaan van Baron (nee). De rechter besluit:

‘Aan een afweging van de belangen van partijen en Baron wordt echter niet toegekomen. Het gaat in dit kort geding om een eigendomskwestie, niet om het belang van de hond.’

Pardon? Niet om het belang van de hond? Waarom niet? De wet biedt die ruimte echt wel. Sterker, moét het belang van de hond niet zwaar meewegen, waar gesteld wordt dat er niet goed voor de hond wordt gezorgd? Deze rechter ziet dat anders en overweegt dat als B van mening is dat A niet meer goed voor Baron kan zorgen, hij zelf ‘daarop gerichte maatregelen’ kan nemen.

O ja? Welke maatregelen zijn dat? De Dierenbescherming of Dierenpolitie grijpen pas in als het echt niet langer kan. Daar wil je niet op wachten als je van je dier houdt.

Zaak 2: een franse bulldog

Alweer: de baasjes zijn verwikkeld in een complexe scheiding en subject van strijd is ditmaal een drie jaar oude franse bulldog.

De Limburgse rechter pakt het heel anders aan. De ruziënde partijen roepen om het hardst veel van de hond te houden, maar geen van beiden rept over het belang van het dier. Daarom gaat de rechter daar zelf maar over nadenken en geeft partijen een aandoenlijke les in hondenwelzijn. Hij houdt het strijdende koppel voor dat hun bulldogje een vrolijk, aanhankelijk wezen is dat veel aandacht nodig heeft en niet bestand is tegen een onvriendelijke behandeling. ‘De scheiding van zijn baasjes moet voor hem dan ook een hard gelag zijn geweest’, aldus de rechter.

Hartverwarmende uitspraak

Omdat (nog) niet vaststaat welk baasje de eigenaar is, beslist de rechter dat dit bulletje voorlopig de ene week bij de het ene baasje en de andere week bij de ander mag blijven. En als het aan de rechter ligt, dan zorgen de baasjes dat dit zo blijft. De rechter overweegt: ‘Met een leeftijd van drie jaren heeft [hond] het grootste gedeelte van zijn hondenleven nog voor de boeg en de mogelijkheid om [hond] tot aan zijn dood onverdeeld te laten, is dan een aantrekkelijk perspectief.’

Een hartverwarmende uitspraak. Zo kan het dus ook.

Ons denken over dieren verandert. Langzaam, maar wel zeker.


Lees ook ‘Een dier is geen ding‘.

https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBOVE:2017:448

http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBLIM:2017:372